City Deal Impact Ondernemen feestelijk afgerond: “Nu samen doorzetten”

“Als partners kwamen we samen, deelden we kennis, we leerden van elkaar en bouwden netwerken”, galmt een stem door de zaal. Op een groot scherm flitsen foto’s voorbij van werkbezoeken, intervisies met ambtenaren en vele andere bijeenkomsten. Het is woensdag 8 april: vandaag vindt het twaalfde Social Enterprise Overheidscongres plaats in Lindenberg Cultuurhuis te Nijmegen. Het thema? De feestelijke afronding van vijf jaar City Deal Impact Ondernemen.

Bijna driehonderd bezoekers zijn afgereisd naar het congres, een evenement dat Social Enterprise NL sinds 2014 jaarlijks organiseert, iedere editie in een andere stad. Bij binnenkomst – of in de iets te lange rij voor de ingang – begroeten oude bekenden elkaar hartelijk, terwijl anderen nieuwe contacten leggen of elkaar voor het eerst in het echt zien buiten een videovergadering. Gelukkig is later op de dag nog uitgebreid de gelegenheid om elkaar verder te spreken, want al snel wordt iedereen voor de plenaire opening naar de theaterzaal van het complex gemaand.

Maatschappelijk opeens aan de zijlijn

Wie vaker een congres bezoekt, weet dat menig dagvoorzitter graag opent met een persoonlijke noot, al is het maar om het ijs te breken: een grappig voorval in de supermarkt eerder die week, een gevatte opmerking van een familielid over het onderwerp van het congres of een soortgelijke leuke anekdote. Maar het persoonlijke verhaal van dagvoorzitter Fleur van Puijenbroek is van een geheel andere orde. Ze vertelt hoe ze haar maatschappelijk ‘geslaagde’ leven op dertigjarige leeftijd van de ene op de andere dag is kwijtgeraakt. Op een kwade ochtend blijkt namelijk dat haar gehoor grotendeels is verdwenen: ze is ‘plotsdoof’, zowel links als rechts. Als haar werkgever haar daarom aan de kant zet, staat ze maatschappelijk opeens aan de zijlijn.

Daarmee is meteen duidelijk waar het vandaag om gaat: om ondernemers die, anders dan de voormalige werkgever van Fleur, een positieve maatschappelijke bijdrage willen leveren – ecologisch of sociaal. Zoals ondernemers die mensen niet afschrijven vanwege een beperking, maar die juist kijken naar wat ze wél kunnen, om er met enige aanpassingen voor te zorgen dat hun talenten tot hun recht komen.*

Bijvoorbeeld met live ondertiteling dankzij de techniek van impactonderneming Speaksee en Fleurs eigen vaardigheid in liplezen, waardoor ze zich tot een voortreffelijke dagvoorzitter kan ontpoppen. Helder, innemend en goed voorbereid leidt ze het publiek door de dag en verwelkomt ze de gasten op het podium – zoals vertrekkend Social Enterprise NL-directeur Stefan Panhuijsen en zijn opvolger Maaike Groen, die het publiek kort hartelijk welkom heten.

*Niet geheel toevallig is Fleur een van de sprekers uit de gelederen van Ervaring Spreekt. Deze impactonderneming is voortgekomen uit de campagne #ikbennietdeuitzondering, een samenwerking tussen LaNSCO en de City Deal.

Met hart en ziel

Na het welkomstwoord volgt een terugblik op vijf jaar City Deal Impact Ondernemen. Wie een powerpoint-presentatie met een feitelijke opsomming had verwacht, komt bedrogen uit, want er is voor een veel theatralere aanpak gekozen. Op het scherm verschijnt een geanimeerde hartslag waarvan het geluid door de zaal dreunt, waarna City Deal-projectleider Edwin Teljeur via een voice-over kort samenvat wat het idee achter het concept ‘City Deal’ is. Vervolgens vliegen LinkedIn-berichten, citaten en resultaten over het scherm, waarna Edwin in levenden lijve het podium betreedt. Hij wordt vergezeld door een bijzondere mascotte: projectsecretaris Roos Marinissen heeft zich voor de gelegenheid verkleed als een levensgroot lachend en wandelend hart.

Dat laatste is een rode draad in de gehele terugblik, want de City Deal-partners hebben zich de afgelopen jaren met hart en ziel ingezet om impact ondernemen in Nederland verder te brengen. Op elke stoel ligt een kartonnen hart, dat de toeschouwers in de lucht kunnen steken om een aantal vragen van Edwin te beantwoorden – bijvoorbeeld wie er partner was vanuit een overheidsorganisatie en wie dankzij de City Deal iets nieuws heeft geleerd.

“De City Deal heeft ons in de regio een prachtig investeringsfonds opgeleverd”

Tussendoor geeft mascotte Roos het woord aan enkele City Deal-partners die in de zaal zitten. Waarom heeft adviesorganisatie Social Finance NL zich bijvoorbeeld aangesloten? “We willen dat impact ondernemen uit de niche komt en het nieuwe normaal wordt”, antwoordt medeoprichter en directeur Ruben Koekoek. “Welke plek is beter om dat te realiseren dan de City Deal? Waar al die partners bij elkaar zijn, waar je van elkaar leert en waar je gezamenlijk kan bespreken hoe je die barrières kunt wegnemen?”

En wat heeft de City Deal eigenlijk opgeleverd? Ruud Meijer, ‘aanjager impactondernemerschap in Zuid-Kennemerland’ en werkzaam bij partnergemeente Haarlem: “Mijn kijk op impactondernemerschap is enorm veranderd, vooral door de Impact Dinsdagen waar altijd prachtige voorbeelden uit het hele land gepresenteerd worden. De City Deal heeft ons in de regio ook een prachtig investeringsfonds opgeleverd, het Social Impact Fonds, waar we vanaf mei mee van start kunnen.”
 
Marloes Bertelink, ROZ Ondernemerspunt en mede-initiatiefnemer van Impact Oost, vertelt wat zij als het meest waardevol heeft ervaren: “Het uitwisselen van kennis en kunde met vakgenoten. Dat is heel inspirerend geweest.”

“We stoppen, want … het klopt”

Edwin sluit af met de vraag of het hogere doel van de City Deal bereikt is: is impact ondernemen overal in onze samenleving in het hart gesloten? “Nee,” stelt hij, “maar deze beweging is niet meer te stoppen.” Hij vraagt de aanwezigen om nog één keer de harten in de lucht te steken en te laten zien dat de hartslag van de beweging kerngezond is. Tevreden constateert hij: “De City Deal is niet meer nodig. We stoppen, want … het klopt.”

Het ‘eigen DNA’ leren kennen

Iets minder theatraal is vervolgens het gesprek dat dagvoorzitter Fleur voert met wethouder John Brom van gaststad Nijmegen. De gemeente is de laatste twee jaar van de City Deal aangesloten als partner en heeft in die periode, zo vertelt de bestuurder, het ‘eigen DNA’ beter leren kennen. Het is duidelijker wat er in de eigen omgeving allemaal gebeurt op het gebied van impact ondernemen en het belangrijkste: met de Economische Visie 2.0. heeft de ondernemingswijze daadwerkelijk een plek binnen het gemeentebeleid gekregen. Wel vindt hij het jammer dat de City Deal is afgerond en roept hij op om de connectie die we als partnernetwerk hebben gevonden, te behouden.

De keynote is voor Babette Porcelijn: industrieel ontwerper, systeemdenker, schrijver en oprichter van Think Big Act Now. Ze vertelt dat het huidige systeem, oneindige groei in een eindige wereld, niet houdbaar meer is. Als oplossing stelt ze de ‘trias economica’ voor, het onderwerp van haar nieuwe boek. Deze theorie is geïnspireerd op de scheiding der machten die we kennen van de ‘trias politica’ van Montesqieu, maar dan toegepast op economische in plaats van staatsmacht. De ‘basisregel’ van Porcelijns trias economica: “Niemand mag tegelijk profiteren van de winst, beslissen over productie en de economische regels bepalen.”

Serieuze business

Het plenaire deel sluit af met de pitches van twee impactondernemingen. Jeanne van Ittersum van Trashure Taarten uit Nijmegen heeft een op het eerste gezicht heel aaibaar en idealistisch verhaal, over hoe ze met haar taarten voedselverspilling tegengaat en inclusieve werkgelegenheid biedt. Totdat ze vertelt dat de onderneming maandelijks 60.000 taarten verkoopt. Er gaat een kleine schok door de zaal: dit is serieuze business.

De tweede pitch is van Shadi Alhakimi, die de aanwezigen enigszins in verwarring brengt door bij aanvang in het Arabisch te oreren. Daarmee geeft hij een piepkleine indruk van de barrière waar nieuwkomers in Nederland tegenaanlopen: de taal van de ander niet kunnen begrijpen. Mede uit eigen ervaring – Shadi vluchtte tien jaar geleden vanuit Jemen naar Nederland – weet hij dat deze drempel het heel moeilijk maakt om je draai in de samenleving te vinden. Met zijn onderneming Taaly wil hij daar verandering in brengen: een app die nieuwkomers die Nederlands willen leren koppelt aan vrijwilligers van wie het de moedertaal is.

Met de afsluiting van het plenaire ochtendprogramma is het tijd voor lunch, uiteraard verzorgd door impactondernemingen.

Twee rondes deelsessies

Het daaropvolgende middagprogramma bestaat uit twee rondes met deelsessies. De vijf sessies tijdens de eerste ronde zijn sterk gericht op City Deal-thema’s: impactvol inkopen met lessen uit Nijmegen, place-based impact investing, impact meten, lokale impactcoalities en de taalkloof tussen ambtenaar en ondernemer.

In de tweede ronde trekt de sessie over impact in het mkb, met de Haagse wethouder Saskia Bruines en ondernemer Juriën Kester (Tuincentrum Ockenburgh), zoveel publiek dat er in allerijl nog stoelen bijgeschoven moeten worden. En de Impact Dinsdag, de onlinebijeenkomst voor City Deal-partners elke eerste dinsdag van de maand, vindt nu op een woensdag in een XXL-editie plaats. Op de zeepkist staan Marloes Tap van MOES Arnhem, Maarten Hogenstijn van de Hogeschool van Amsterdam en Jos van Beuningen van het nieuwe inkoop-initiatief twinpacT. En hoewel deze editie in het echt in plaatsvindt en niet online, is er zeker een vergelijkbare dynamiek: aanbiedingen om elkaar te helpen worden nu vanaf de tribune uitgesproken in plaats van in de Teams-chat.

Ook zijn er tijdens deze ronde wat meer praktische voorbeelden van samenwerkingen met overheden en ondernemingen: zo zijn er deelsessies over biodiversiteit en buurtkracht, arbeidsparticipatie van nieuwkomers, wonen anders organiseren en hoe filantropie en overheden elkaar aanvullen.

Overhandiging Impact Agenda 2030

Het laatste inhoudelijke deel van het programma vindt plenair plaats. Een muzikaal intermezzo van Orchestre Partout, een initiatief dat Nederlandse muzikanten en nieuwkomers met elkaar verbindt, biedt een welkom rustpunt. Daarna gaat het programma weer volop de inhoud in, want er volgt een belangrijk moment: de overhandiging van de Impact Agenda 2030.

De agenda is het resultaat van de delegatiereis naar het Global Social & Solidarity Economy Forum in Bordeaux, eind oktober vorig jaar. De bijdragen van alle deelnemers zijn verwerkt tot een heldere basis voor een nationale strategie voor een toekomstbestendige, weerbare economie waarin maatschappelijke waarde structureel wordt meegenomen. De oproep tot een strategie sluit aan bij een aanbeveling vanuit Europa, die nadruk krijgt met een inleidende videoboodschap van Ruth Paserman: DG Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Inclusie van de Europese Commissie.

“Er is een rijke, krachtige bottom-up beweging”

Paserman vertelt dat het congres aantoont dat de sociale economie in Nederland ‘een sterke realiteit’ is. “Tegelijk weten we dat het volledige potentieel van het ecosysteem nog niet is gerealiseerd. Versnippering, verschillende aanpakken en het gebrek aan een overkoepelend raamwerk kunnen het moeilijker maken om impact op te schalen en consistente partnerschappen te bouwen. In deze context verwelkomen we het werk dat is gedaan met het opstellen van de Impact Agenda 2030.” Vanuit de Europese Commissie moedigt ze de Nederlandse overheid aan om, net als vele andere landen, een nationale strategie voor de sociale economie te ontwikkelen – en daarbij voort te bouwen op de suggesties die de mensen uit het veld hebben aangereikt.

“Je hoeft het wiel niet opnieuw uit te vinden”, is ook de boodschap van Linea Bingel aan de rijksoverheid. Linea, beleidsadviseur Innovatie en Impactvolle Ecosystemen bij de gemeente Amsterdam, is een van die mensen uit het veld. “Er bestaat al heel veel”, vertelt ze. “Er is een rijke, krachtige bottom-up beweging: heel veel initiatiefnemers en ondernemers die de afgelopen jaren hebben laten zien hoe het kan en moet. Maar er ontbreekt nog wel wat draagkracht op nationaal niveau, waardoor we in Europa ook nog veel beter gehoord kunnen worden.” Het is aanleiding om met een grote groep stakeholders een basis voor een strategie op papier te zetten en daarmee de rijksoverheid duidelijke aanknopingspunten te bieden.

Het verhaal van Linea wordt nog meer kracht bijgezet als een bredere vertegenwoordiging van de stakeholders het podium betreedt: Astrid Kaag van de provincie Noord-Brabant, Social Enterprise NL’s Stefan Panhuijsen, lector Sociaal ondernemerschap Maarten Hogenstijn van de Hogeschool van Amsterdam, The Colour Kitchen-medeoprichter Bartel Geleijnse, City Deal-projectleider Edwin Teljeur en Bart Meijs van impactfondsmanager Impact First Group. Ze benadrukken allen hoe blij ze zijn met deze agenda en hoe belangrijk een nationale strategie is.

“Echt voortgang maken”

Anna Pot, nationaal coördinator Duurzame Ontwikkelingsdoelen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, neemt het document vol enthousiasme in ontvangst. “We hebben elkaar gevonden”, verwijst ze naar de woorden van wethouder Brom eerder die dag. “Waar het nu om gaat, is het doorzetten.” Ze belooft om samen met Linea en Astrid Kaag aan de slag te gaan en aan financiering voor impactondernemers te werken.

“Zet mij in. Ik ben jullie partner”

“Ik zal er ook voor zorgen dat dit prachtige rapport met die concrete aanbevelingen bij mijn collega’s op de andere departementen terechtkomt. Ik zal het overal aanbieden en onder de aandacht brengen.” De agenda komt daarnaast aan bod in de nationale SDG-rapportage, die binnenkort gepubliceerd wordt. “Op verantwoordingsdag zullen wij dit bij de Kamer en andere stakeholders binnen de rijksoverheid onder de aandacht brengen. Opdat wij hier ook echt voortgang op maken.”

De coördinator geeft aan dat ze haar ‘stinkende best’ zal doen om invulling te geven aan de agenda. “Maar dat kan ik niet alleen. Daar komt ‘ie weer: dat moeten we samen doen. Weet mij te vinden als je denkt dat we iets moois kunnen doen: een nieuw initiatief of samen ergens de aandacht op vestigen. Zet mij in. Ik ben jullie partner.”

Einde aan de City Deal

En met die belofte komt er niet alleen een einde aan het congres, maar ook aan vijf jaar City Deal Impact Ondernemen. Al is dat vooral in deze samenwerkingsvorm: de komende jaren zullen we elkaar blijven vinden en met elkaar doorzetten. Want de verbinding ligt er. De agenda met acties voor de toekomst ook.

En er is vooral een beweging met bezieling.

Met een hart dat volop klopt.

Aan iedereen die de afgelopen vijf jaar heeft bijgedragen aan de City Deal Impact Ondernemen: enorm bedankt!